به گفته کارشناسان، اگر تنها ۱۰ درصد از هدر رفت آب جلوگيري کنيم، مشکل کمبود آب در مشهد برطرف مي شود.
ولي انگار قرار نيست اين توصيه ها و هشدارها به نتيجه برسد. تشنگي دشت هاي
خراسان رضوي، حکايت غمبار برداشت بي رويه از سفره هاي آب زيرزميني است و
امروزه همگان بر اين امر واقف اند که بحراني ترين دشت هاي کشور متعلق به
خراسان رضوي است و بدون شک سدي که براي تامين آب احداث شده است، جوابگوي
اين استان نيست و با وجود اين سدها باز هم به آب هاي زيرزميني براي تامين
آب نياز است.
جاي هزاران افسوس است که با وجود شرايط بحراني دشت مشهد هنوز اقدامي جدي
براي جلوگيري از هدر رفت و خروج روان آب ها به خارج از کشور نشده است.
آيا مايه تاسف نيست که ۸۹ درصد همين آب که از سينه خونين دشت ها بيرون مي آيد، در بخش کشاورزي مصرف مي شود و بيشتر آن هم هدر مي رود؟
مدير مطالعات پايه منابع آب منطقه اي استان خراسان رضوي با اشاره به اين که
سازمان جهاد کشاورزي بايد به فاجعه برداشت بي رويه آب هاي زيرزميني توجه
بيشتري کند، گفت: جهاد کشاورزي اين نگاه را دارد که آب، چاه و صدور پروانه
در دست آب منطقه اي است از اين رو بايد به اين مهم رسيدگي کند؛ حال آن که
ما به تنهايي قادر نيستيم اين معضل را برطرف کنيم.
مهندس احمد قندهاري ضمن تاکيد بر اهميت اجراي الگوي کشت متذکر شد: کشاورزي
سنتي در محيط باز در بسياري از مناطق استان معنادار نيست؛ کشاورزي بايد
سيستماتيک و در محيطي بسته و گلخانه اي باشد.
بسياري از محصولات متناسب با الگوي کشت استان نيست، حال آن که
علم آن در دست کارشناسان جهاد کشاورزي است و به آن عمل نمي شود.
وي ضمن تاکيد بر حذف کشت محصولات نامتناسب با الگوي کشت در کمترين زمان
ممکن، يادآور شد؛ بايد از کشت محصولات کم آب طلب، حمايت شود و حتي
يارانه اي به آن اختصاص يابد.
آب منطقه اي اهرم حمايتي از کشاورزان را ندارد و نمي تواند از آن ها حمايت کند.مديريت هاي نادرست باعث افزايش چاه هاي کشاورزي شده است
در حوزه کشاورزي، آب
منطقه اي سال هاست که مجوز حفر چاه نداده است و اگر مجوزي صادر شده حتما
غيرکشاورزي بوده است.وي افزود: مجوزهاي صادر شده براي چاه هاي کشاورزي از
زماني صادر شده که دشت هاي استان اين وضعيت را نداشتند.
موضوع مديريت آب همه جانبه بوده و مديريت هاي قانوني، اقتصادي،
فني، سياسي و ... همه دست به دست هم داده و تعداد چاه ها را افزايش داده
است.
بسياري از قوانين و دستورالعمل هاي منابع آب، به بازنگري جدي نياز دارد.
و متاسفانه سال گذشته بسياري از اختيارات شرکت آب منطقه اي سلب
شد و همه اختيارات به کميته تعيين تکليف چاه هاي غيرمجاز واگذار شد.
وي ضمن تاکيد بر ضرورت مديريت اصولي آب متذکر شد: همه کارشناسان منابع آب
اذعان مي کنند براي اين که يک قطره آب دوباره قابل مصرف شود، به حدود ۳۰
هزار سال زمان نياز است.
هر دشتي که برداشت آب از آن ممنوع شده، آب منطقه اي براي حفر چاه
کشاورزي پروانه صادر نکرده است ولي به اجبار براي شرب و صنعت مجوزهايي
صادر شده است.
جريمه هاي سنگين براي برداشت بي رويه آب
مهندس قندهاري با اشاره به کنترل
کارکرد چاه هاي کشاورزي افزود: آب منطقه اي اولين شرکتي بود که بحث استفاده
از کنتورهاي هوشمند را مطرح کرد ولي قبلا چاه هاي کشاورزي ديزلي بود و اين
چاه ها چندان قابل کنترل نيست.
وي تصريح کرد: از آغاز اجرايي شدن قانون هدفمندي يارانه ها از طريق ميزان
مصرف سوخت، ساعت کارکرد چاه ها را کنترل مي کنيم و چاه هاي برقي را از
ميزان مصرف برق آن ها مديريت مي کنيم. وي گفت: نصب کنتور هوشمند چاه ها در
دستور کار آب منطقه اي قرار دارد.
وي با اشاره به جريمه هاي سنگين افزايش ساعت کارکرد چاه هاي کشاورزي افزود:
اگر کنتور هوشمند روي چاه ها نصب شود، کشاورز ديگر قادر به استفاده
بي رويه از آن نخواهد بود.
وي گفت: در حال حاضر به منظور اجراي نصب کنتورهاي هوشمند در دشت مشهد، براي
هر چاه کشاورزي که نياز به «کف شکني» دارد، قبل از صدور مجوز کف شکني،
کنتور هوشمند نصب مي شود.
کمبود آب مهم ترين عامل محدود کننده توسعه
مهندس«قندهاري» با اشاره به تعداد
چاه هاي کشاورزي و ميزان برداشت آب آن گفت: در سال ۸۱ تعداد ۲۱هزار و ۷۲۶
حلقه چاه در استان حفر شده بود و سالانه ۶ميليارد و ۵۳۰ميليون مترمکعب آب
برداشت مي شد.
وي افزود: در سال ۸۷ تعداد چاه هاي عميق و نيمه عميق استان به ۲۴هزار و
۷۲۰حلقه رسيد اما ميزان برداشت آب ۵ميليارد و ۵۳۸ميليون مترمکعب بوده است؛
علت کاهش برداشت آب افت سطح آب زيرزميني و کنترل ميزان آب برداشتي و مسدود
شدن برخي از چاه هاي غيرمجاز کشاورزي بوده است.
وي اجراي ۲۴ پروژه تغذيه مصنوعي آب، ۱۹بند انحرافي، ۱۵شبکه آب هاي زهکشي،
۲۷ پروژه آبرساني بزرگ و ۱۷پروژه آبرساني کوچک خط انتقال آب و ايجاد بند را
از مهم ترين اقدامات آب منطقه اي براي تأمين آب ذکر کرد.
وي گفت: کمبود آب مهم ترين عامل محدود کننده توسعه صنعت در استان است و اگر
قرار است توسعه اي باشد، بايد پايدار باشد. بايد به مصرف و تقاضاي آب نگاه
ديگري داشته باشيم.
وي با اشاره به اين که آب منطقه اي خراسان رضوي، پايش منابع آب را به چند
شکل انجام مي دهد، افزود: در حوزه مطالعات پايه منابع آب بيش از ۸۰۰چاه
پيزومتري وجود دارد که مستقيم سطح آب زيرزميني را کنترل مي کنيم و همچنين
۱۰۰ايستگاه راه اندازي شده که منابع آب سطحي را کنترل مي کند.
مهندس«قندهاري» يادآور شد: مأموران آب منطقه اي خراسان رضوي در هر ماه بيش
از هزار بازديد از منابع آبي استان انجام مي دهند تا وضعيت منابع آب را در
استان کنترل کنند.
البته بايد يادآور شد که از حيث حفاظتي نيز مجموعه معاونت بهره برداري
گروه هاي گشت نظارتي آب منطقه اي بايد ارتقا پيدا کند و قدرت اجرايي آن ها
هم مشابه ساير پليس ها باشد.
کاهش ۲۰درصدي بارندگي
وي متذکر شد: حدود ۲۰درصد بارندگي در استان نسبت به سال زراعي گذشته و حدود ۱۲درصد نسبت به متوسط بلندمدت کاهش يافته است.
وي از کاهش ۶۳درصدي روان آب هاي سطحي در استان خبر داد و با اشاره به اين
که استان از لحاظ خشکسالي به دو بخش هيدرولوژيکي و خشکسالي هواشناسي تقسيم
مي شود افزود: خشکسالي هيدرولوژيکي شديد سال زراعي گذشته ۷۰درصد استان را
در بر گرفته بود که شرايط استان در سال گذشته از لحاظ روان آب ها مناسب
نبود.
وي گفت: خشکسالي هواشناسي هم ۳۰درصد استان را فرا گرفته بود.
وي متذکر شد: در سال زراعي گذشته ۱۸۵ميلي متر بارندگي داشتيم و حداقل
بارندگي ثبت شده در اين دوره مربوط به ايستگاه يونسي است که ۲۴درصد نسبت
به متوسط بارندگي بلند مدت کاهش نشان مي دهد.
وي در تعريف خشکسالي هاي هواشناسي و هيدرولوژيکي گفت: خشکسالي هيدرولوژيکي
با تأثيرات دوره هايي از نقصان ريزش هاي جوي مانند برف بر منابع تأميني
آب هاي زيرزميني يا سطحي همراه مي شود و خشکسالي هواشناسي نشانه روشني از
نوسانات جوي و اقليمي است که بر اساس بارش ها در طي سال سنجيده مي شود.
