پنجشنبه دهم اردیبهشت 1388
_____________________ باغهاي بي دفاع در برابر طغيان كرم خراط
؛«كرم خراط» به اسامي «پروانه فري»، «پروانه خراط درختان ميوه» و «شب پره پلنگي» نيز ناميده مي شود. نام علمي آن Zeuzera Pyrina و نام لاتين آن Leopard moth است.لارو اين پروانه، چوب خوار است و به اغلب درختان ميوه و غيرمثمر و همچنين به نهال ها حمله مي كند و حدود ١٥٠ گونه گياه ميزبان دارد و درختان جنگلي ميزبان اين آفت در ايران عبارتند از: افرا، شاه بلوط هندي، توسكا، زبان گنجشك، گردو، زيتون، صنوبر، بلوط و نارون.اين آفت تقريبا در تمام مناطق كشور با درجه اهميت اقتصادي زياد انتشار دارد.حشره كامل، در واقع پروانه اي است كه بال هاي جلويي و عقبي سفيد رنگي همراه با لكه هاي گرد متمايل به آبي دارد. شاخك در حشره ماده ٣٥ مفصلي و در نر ٤٩ مفصلي است.«پروانه فري» در ايران هر ٢ سال يك نسل دارد و زمستان ها را نيز به صورت لاروهاي سنين مختلف در درون شاخه درختان مي گذراند.اواسط بهار لاروهايي كه رشدشان كامل شده، تبديل به شفيره و حدود دو هفته و در اواخر بهار، شب پره ها به تدريج ظاهر مي شوند.رعايت اصول زراعي مثل هرس و سوزاندن شاخه هاي خشك و آلوده از شدت خسارت هاي بعدي مي كاهد. در مواردي كه تعداد درختان آلوده كم باشد مي توان با فرو بردن مفتولي درون سوراخ هاي ورودي و كانال هاي احداث شده توسط كرم در تنه درختان، لاروها را از بين برد البته از سموم هم مي توان استفاده كرد.
؛ولي چند سال است كه از نقاط مختلف كشور اخبار طغيان «كرم خراط» به گوش مي رسد.چندي پيش از ابتلاي درختان ميوه گردو، سيب، گلابي، به و زالزالك در شهرستان نجف آباد استان اصفهان به كرم خراط اخباري منتشر شد. اين اخبار حكايت از آلوده شدن ٥٠٠ هكتار از باغ هاي اين شهرستان به كرم خراط داشت و از آغاز مبارزه با آن در شهرستان نيز خبرهايي منتشر شد. كارشناسان در اين شهرستان براي مبارزه با اين آفت به رعايت اصول باغباني از قبيل كود دهي، آبياري منظم و كافي و فرو بردن سيم قابل انعطاف و نصب تله هاي فرموني تأكيد مي كنند.مدير جهاد كشاورزي شهرستان بافت در استان كرمان نيز گفت: عمليات مبارزه با «كرم خراط» در ٥٠٠ هكتار باغ گردو در اين شهرستان در حال انجام است براي ريشه كني اين آفت، بريدن سرشاخه هاي آلوده و سوزاندن آن ها در خارج از باغ، تقويت درخت گردو، آبياري و كود دهي به موقع از سوي باغ داران ضروري است.بانك اطلاعات نشريات كشور نيز به نقل از يك روزنامه صبح نوشت: در منطقه «بينا باج» واقع در شمالي ترين نقطه خراسان جنوبي و از مناطق ييلاقي و سرسبز قائنات درختان ٧٠٠ و ٨٠٠ ساله گردو كه پشتيبان اقتصادي و عامل اشتغال ساكنان منطقه و زمينه ساز سفرهاي سياحتي منطقه اند در پي كم آبي و طغيان آفت كرم خراط كمر خم كرده و شادي و سرور كشاورزان روستا را به ماتم و چهره سرسبز كوهستاني روستا را به تلي از چوب خشك مبدل كرده اند.دهيار روستا با فاجعه آميز خواندن وضعيت باغباني و اقتصادي اهالي روستا گفت: در اثر سرماي سال گذشته و هجوم گسترده كرم خراط به باغ هاي گردو بيش از ٤ هزار اصله درخت گردوي بارده كه بعضا ٧٠٠ و ٨٠٠ ساله اند، خشك و تاكنون بيش از ٥٠٠ اصله برش خورده و درختان سيب، انگور و بادام نيز به كلي خشك شده اند.كرم چوب خوار به صورت پروانه از مرز «كاخك» از سال گذشته وارد روستاهاي «بينا باج»، «مزد آباد»، «بسكاباد» و «كارشك» شده و به دليل ادامه خشكسالي و ضعف درختان و كاهش مقاومت در برابر آفت به صورت گسترده پراكنده شده و افزايش يافته و خسارات سنگيني را به باغ داران وارد كرده است.در شهر «خرو» واقع در استان خراسان رضوي نيز كرم خراط بيداد كرده و باغ هاي آلو و گردو را مورد هجوم قرار داده است و باغ داران «خرو» كه ممر اصلي درآمدشان باغداري است، با باز شدن پاي كرم خراط، ديگر اميدي به آينده ندارند. آنان معتقدند براي مقابله با اين آفت از هر نوع سمي استفاده كرده اند ولي نتيجه اي در بر نداشته است و روز به روز بر شيوع اين آفت افزوده مي شود.اين آفت در پي خشكسالي هاي پي در پي گسترش يافته است.باغ هاي سيب استان چهار محال و بختياري نيز در سال ١٣٨٥ و ١٣٨٦ به شدت از طغيان كرم خراط آسيب ديد.
؛براي كنترل خسارات «پروانه فري» مي توان راه هاي مختلفي را پيشنهاد داد. يكي از اين روش ها استفاده از دشمنان طبيعي است.
مورچه هاي شكاري كه عادت به تخم خواري و سن هاي گونه Reduviidae كه عادت به لاروخواري دارند، از تراكم لارو در باغ هاي آلوده و جمعيت اين آفت مي كاهند.رعايت اصول «به زراعي» و هرس و سوزاندن شاخه هاي خشك و آلوده از شدت خسارت هاي بعدي مي كاهد.در مواردي كه تعداد درختان آلوده وكم باشد مي توان با فرو بردن مفتولي در درون سوراخ هاي ورودي، لاروهاي آفت را از بين برد.استفاده از قرص و خميرهايي كه گازهاي سمي توليد مي كنند، نيز از روش هاي كنترل اين آفت درختان است.امروزه در اكثر كشورهاي جهان از «فورمون هاي جنسي» به صورت تكنيك تله گذاري يا Mating disruption در قالب مبارزه تلفيقي عليه اين آفت استفاده مي شود.بهترين زمان مبارزه شيميايي هنگامي است كه لاروهاي «سن اول» به قسمت هاي جوان كه همان رگبرگ ها و دمبرگ ها و شاخه هاي نازك است، حمله مي كنند. در اين موقع چون عمق نفوذ لاروها هنوز چندان زياد نيست مي توان از سموم نفوذي موثر براي از بين بردن آفت استفاده كرد.
يكي از راه هاي مقاوم سازي باغ ها را در برابر آفاتي نظير كرم خراط و سوسك سرشاخه خوار، تقويت غذايي درختان مي داند و مي گويد: با رعايت نكات تغذيه اي مي توان ميزان آلودگي ها را كم تر كرد.او به دليل اين كه توليد برخي محصولات باغي را نظير گردو ارگانيك مي داند سم پاشي باغ ها را توصيه نمي كند و مي افزايد: با توجه به توليد محصول گردو به شكل ارگانيك بايد با ارائه راهكارها و تحقيقات بنيادي از گسترش سم پاشي درختان گردو جلوگيري كرد تا ضمن ادامه توليد ارگانيك از اثرات مخرب زيست محيطي مصرف سموم شيميايي جلوگيري شود.

